Karikaturalna montaža

0
92

Svaka slika bila ona artificijelna ili utemeljena na predočavanju stvarnosti uz pomoć nekog tehničkog pomagala (fotografska, filmska, digitalna kamera…) može se podijeliti na svoje osnovne gradivne elemente. Ukoliko se ti elementi između sebe nalaze u kongruentnom odnosu tada mi sliku doživljavamo kao običnu, svakodnevnu ili prirodnu stoga što ništa u njoj ne proturječi našim stečenim iskustvima, znanjima i uvjerenjima nastalim na osnovu njih. Takvu sliku čiji svi konstituirajući detalji tvore harmonično sastavljenu slagalicu u proporciji sa onim što doživljavamo kao usklađeno sa našim doživljajem svijeta i njegovom inherentnom logikom nalazimo u primjeru A: zamislimo fotografsku sliku čovjeka koji sjedi na stolcu i promatra zvijezde kroz teleskop. Međuodnos svih elemenata primamo kao nešto sasvim normalno i svakodnevno te slika ne privlači našu pozornost. Čak i ako tu istu sliku predočimo karikaturalnim reduciranim crtežom na način da izbacimo nebitne detalje kakvi su recimo zgrade u pozadini i koncentriramo se samo na bitne, čovjek, teleskop, stolac i nebo, slika će i dalje biti nedinamična i nezanimljiva.

   No, ako za primjer B ponovo uzmemo Chavalovu slavnu karikaturu gdje nalazimo identične gradivne elemente, ali postavljene u jedan radikalno drugačiji međusobni odnos – čovjek STOJI na stolcu i promatra zvijezde kroz teleskop – tada slika neodoljivo privlači našu pažnju. Ono što nas ovdje direktno  stimulira da se zadržavamo na slici i tumačimo je upravo ta nepodudarnost detalja unutar same slike koja producira osjećaj da se u njoj nalazi nešto sasvim suprotno svim našim iskustvima, logici i načinu na koji doživljavamo svijet. Postupkom dovođenja u vezu dvaju ili više elemenata slike na način koji odudara od konvencionalne logike umjetnosti karikature gradi svoj značenjski diskurs.

   Upravo u toj i takvoj metodi sadržana je suštinska razdjelnica između karikature i ilustriranog verbalnog vica i svih drugih formi karikaturalne ilustracije i takozvanog humorističnog stripa. Kod ovih drugih se radi o komično-stiliziranom predočavanju koje funkcionira kao okvir i “ambalaža” sadržaja koji se u cjelini nalazi na verbalnoj, odnosno u slučaju stripa, narativnoj razini. Crtež je, naime, najjednostavnije i najstarije sredstvo putem kojeg je moguće predočiti, na primjer, fantaziju, bajku ili jednostavno neku zabavnu anegdotu pa se karikaturalna stilizacija često susreće u američkim animiranim filmovima, japanskih anime ili u europskim serijama baziranim na popularnim stripovima kakva je primjerice Tintin. Slika tu funkcionira na isti način kao i u ilustriranom verbalnom vicu, komičnom stripu ili karikaturalnoj ilustraciji, dakle kao sredstvo humoristično stiliziranog oponašanja filmske slike, pukom prenosioca sadržine koja se nalazi unutar narativnog diskursa, te je kao takvu možemo nazvati karikaturalno stilizirana filmska slika, ali ne i filmska karikatura.

   Da bi se neka slika mogla nazvati karikaturom ona mora  funkcionirati kao piktometafora čije se primarne informacije nalaze isključivo u njoj samoj i čije značenje i smisao nastaju u relaciji prema njenom objektu. Metaforična misao je rezultat organiziranja i restrukturiranje međuodnosa gradivnih elemenata objekta karikiranja. Takvo spajanje osnovnih elemenata, njihovo dovođenje u inkogruentan odnos, kontrast ili konflikt (što jasno neodoljivo podsjeća na Eisensteinovo shvaćanje filmske montaže, ali ovdje na mikro razini i u formi jedne i jedinstvene slike koja funkcionira poput vizualnog anagrama) najvažnija je specifična dodirna točka karikature i filmske animacije kao i filma općenito.

   Jednako kao karikaturist i animator polazi od praznog prostora kojeg svojom aktivnošću djelomično ili potpuno ispunjava i istovremeno osmišljava putem raščlanjivanja zamišljene slike na sastavne dijelove, prvo, “cijeđenjem” iz nje onih detalja koji predstavljaju njenu kvintesenciju te, drugo, njihovim postavljanjem u takav međusobni odnos, poredak i redoslijed čija je suštinska osobnost sadržana u odstupanju, inverziji i izvrtanju logike koju smo usvojili putem stečenih, naslijeđenih i naučenih opažajnih iskustava.

No, iako karikatura povezuje nepovezivo, spaja suprotnosti, razdvaja ujedinjeno, izvrće i iskrivljuje logiku, ona sama nije nelogična. Karikatura stvara svoju vlastitu logiku čija je najvažnija osobina ukazivanje na logiku i zakonitosti onog svijeta iz kojeg je sama iznikla uz njihovo istodobno propitivanje. Pa premda je odnos gradivnih elemenata karikature bitno drugačiji u odnosu na onu njihovu formaciju koju zatječemo na portretu ili izvornoj situaciji koji su joj poslužili kao model i motiv, karikatura se uvijek nalazi u direktnoj relaciji prema njima. Taj odnos između karikature i njenog objekta zasnovan je na sustavu aluzija i neproporcionalnih analogija između kojih se nalazi značenjska praznina koju popunjavamo zahvaljujući našoj sposobnost tumačenja i stvaranja kauzalnosti putem asocijacija.

Time dolazimo do definicije karikaturalne montaže kao takvog postupka  koji je zasnovan na povezivanju poznatih i prepoznatljivih vizualnih elemenata na način koji nas navodi da novonastalu (karikaturalnu) sliku čitamo i tumačimo putem asocijacija u odnosu na njenu izvornu formu.

AUTOR KARIKATURE: Midhat Ajanović